Pocztówki Zabrze

Pl. Wolności ok. 1935 i 1975 r. Porównanie.

Dwa oblicza jednego placu: Od Piotra i Pawła do 24 Stycznia (placu Wolności).
Wiem, że plac Piotra i Pawła to miejsce, które pojawia się na niezliczonych pocztówkach czy fotografiach związanych z naszym miastem. Jednak to ujęcie zauroczyło mnie do tego stopnia, że postanowiłem o nim napisać, a przy okazji porównać je z inną kartką, wydaną wiele lat później. Nie będzie to porównanie 1:1, co wyjaśnię za chwilę, bo najpierw musimy przenieść się do lat 30. XX wieku.
Plac powstał w latach 1933–1936, a omawiana pocztówka przedstawia go w momencie, gdy był jeszcze nowy i nie do końca kompletny. Mam na myśli lewy róg i niski budyneczek, w którym już wtedy mieścił się sklep rybny Nordsee. Sklep ten wrócił później do nowego budynku, w którym siedzibę miał także „Deutsche Bank” – to był jednak już rok 1936 i zupełnie inna historia.

1

2

3

4

Kartka 1 ukazuje więc dość wczesny okres istnienia placu. Widzimy tu już Miejską Kasę Oszczędności (Stadtsparkasse) wraz z kinem „Lichtburg”, a także budynek mieszkalno-usługowy. W owym czasie mieścił się w nim m.in. sklep Paula Franka, sprzedający wyroby modniarskie, lniane i pościelowe. Sklep ten posiadał piękne, „skręcające” witryny – doskonale widoczne na tym ujęciu – które ciągnęły się wzdłuż przejścia w budynku.

Skąd wzięła się ówczesna nazwa? 29 czerwca 1922 roku, właśnie w dniu Piotra i Pawła, pomiędzy niemieckimi oddziałami Selbstschutzu a wojskami francuskimi doszło do strzelaniny w okolicy dzisiejszego Parku Hutniczego. Łączna liczba ofiar wyniosła 19 osób (według gazety „Katolik” z 11 lipca 1922 roku). Rok później, w pierwszą rocznicę tych zdarzeń, w parku odsłonięto pomnik ku czci poległych. To właśnie to wydarzenie dało patronów nowemu placowi.

Skąd wzięła się ówczesna nazwa? 29 czerwca 1922 roku, właśnie w dniu Piotra i Pawła, pomiędzy niemieckimi oddziałami Selbstschutzu a wojskami francuskimi doszło do strzelaniny w okolicy dzisiejszego Parku Hutniczego. Łączna liczba ofiar wyniosła 19 osób (według gazety „Katolik” z 11 lipca 1922 roku). Rok później, w pierwszą rocznicę tych zdarzeń, w parku odsłonięto pomnik ku czci poległych. To właśnie to wydarzenie dało patronów nowemu placowi.
Druga pocztówka, którą postanowiłem zestawić z pierwszą, została wykonana ponad 40 lat później. Jak już wspominałem, nie jest to kadr identyczny, ale i tak gołym okiem dostrzeżemy na nim ogromne zmiany.

Zacznijmy od samej nazwy, co w tamtym okresie nie mogło dziwić – plac nosił imię „24 Stycznia”, upamiętniając datę wkroczenia Armii Czerwonej do miasta w 1945 roku. Kino „Lichtburg” zmieniło nazwę na „Marzenie” (kultowe, niezapomniane, dziś m.in. sklep „Rossmann”). . Zniknęły też eleganckie, zakręcające witryny – w miejscu sklepu Paula Franka funkcjonuje dom towarowy „Merkury”. Zamiast czystej, świeżej elewacji widzimy mury nadgryzione zębem czasu, za to przystrojone reklamami i kolorowymi szyldami, tak różnymi od tych schludnych, przedwojennych. Sam plac zazielenił się młodymi drzewkami, a ponieważ ujęcie jest szersze, widzimy też tzw. „kopyto” oraz ustawione na nim krzesełka i stoliki.

O różnicach można by pisać długo – w końcu obie fotografie dzieli ponad 40 lat historii. Wybrałem akurat te dwie pocztówki na początek nowej serii, ponieważ oba zdjęcia zostały wykonane „z wysokości”. I na koniec ciekawostka: choć na pocztówce z lat 70. nie działał już sklep Nordsee, to w jego miejscu znajdowała się „Centrala Rybna”, co w pewien sposób kontynuowało tradycję tego narożnika.
Obecnie nie ma już kina „Marzenie”, ryb w tym miejscu też już nie kupimy, ale to już tematy na zupełnie inne opowieści.

Przedwojenna pocztówka – informacje:
Data wysłania: 1942??
Wydawca: A. Brose Breslau

Pocztówka z lat 70-tych
Data wysłania: 1978
Fotografia: S. Jakubowski
Wydawca: Krajowa Agencja Wydawnicza ”RUCH”

Opracował: Rafał Tylenda.    Pocztówki z jego kolekcji.             19.05.2026