Zdjęcia przedwojenne-Zabrze
Ulica 3 Maja, gdy była ulicą Doroty.
Ta ponad 100 letnia fotografia przedstawia bardzo ważny fragment dawnej Dorotheenstrasse, czyli obecnej ulicy 3 Maja.
Całkiem po prawej stronie, tuż obok budynku obecnie Muzeum Górnictwa Węglowego , widzimy fragment kamienicy, której już dziś nie ma. Przetrwała jednak okres powojenny i została rozebrana dopiero wtedy, gdy ustąpiła miejsca nowemu budynkowi szpitalnemu. Gdybym miał typować, wskazałbym na lata 70. XX wieku.
Dalej znajduje się doskonale znany nam budynek, w którym obecnie mieści się Muzeum Górnictwa Węglowego. Jego historia jest jednak znacznie bogatsza. Już od 1875 roku funkcjonowało tu Starostwo Powiatowe (Landratsamt). Po rozbudowie w 1894 roku swoją siedzibę znalazła tu również Powiatowa Kasa Oszczędności. W 1906 roku budynek ponownie powiększono według projektu Arnolda Hartmanna z Berlina – architekta wyjątkowo zasłużonego dla rozwoju Zabrza.
Dorotheenstr.
Kolejnym budynkiem jest gmach sądu, który na fotografii widzimy już w pełnej okazałości. Przypomnę, że jego prawa część powstała w latach 1892–1894, natomiast lewą dobudowano w 1907 roku.
Ostatnią widoczną kamienicą jest budynek pod numerem 25. Istnieje on do dziś, choć niestety nie zachowała się jego charakterystyczna, piękna wieżyczka.
Hindenburg O.-S.
Po lewej stronie fotografii jedynym, ale również bardzo interesującym elementem jest ogrodzenie. To jeszcze okres sprzed powstania skweru u zbiegu obecnych ulic 3 Maja i św. Floriana, który urządzono dopiero w latach 1927–1928.
Uwagę zwraca również niemal całkowity brak ruchu na ulicy. W czasach wszechobecnych samochodów taki widok wydaje się wręcz niewyobrażalny.
Na koniec chciałbym zwrócić uwagę na coś, o czym wspominam przy okazji wielu podobnych fotografii. Ludzie widoczni na zdjęciu z pewnością nie znaleźli się tam przypadkiem. Pojawienie się fotografa było w tamtych czasach wydarzeniem samym w sobie, dlatego jego obecność przyciągała uwagę mieszkańców i często stawała się okazją do uwiecznienia ich na zdjęciu.
Na odwrocie dopisano ołówkiem „Zabrze Ulica Doroty, Starostwo Powiatowe”.
Heiss & Co
Nie wiadomo kto jest autorem fotografii, ale czerwona pieczątka informuje że wszystkie prawa dotyczące tego zdjęcia należą do firmy Heiss & Co.
Firma wywodzi się z instytutu sztuki fotografii i fotograwiury założonego w 1896 roku przez Petera Josefa Bachema, który mieścił się pod różnymi adresami w Kolonii. Około 1905 roku firma przeniosła się na Maybachstrasse 155, w którym to czasie Georg Heiss po raz pierwszy pojawia się jako współdyrektor zarządzający. Wkrótce potem firma zmieniła nazwę na Heiss & Co., a Robert Schuler został nowym wspólnikiem. W 1907 roku firma, prowadzona przez Georga Heissa i Roberta Schulera, posiadała osiem pras drukarskich i zatrudniała 56 osób. W 1916 roku Schuler opuścił firmę, a jej siedziba została przeniesiona do Lindenthal. Do 1928 roku liczba pracowników wzrosła do 80, a dodatkowo zakupiono dodatkowe maszyny. Oprócz pocztówek firma produkowała również katalogi i inne materiały drukowane. W 1930 roku do oferty drukarskiej dodano fotolitografię i druk offsetowy. Firma prawdopodobnie istniała w Kolonii pod nazwą „Heiss & Co.” do lat 50. XX wieku. (https://www.guestrow-history.de/index.php/heiss-co-heiss-georg)
Awers fotografii „odszyfrował” Andrzej Dutkiewicz.
Opracował: Rafał Tylenda. Zdjęcie z jego kolekcji. 16.08.2026
